زندگی به سبک اسلامی و ایرانی

استاد پناهیان | فلج شدن انسان با گناه

از مرحوم حاج آقا مجتهدی نقل شد که میفرمودند:

آقای آخوند از آقای نخودکی خواست که او را موعظه کند.

آقای نخودکی گفت: مـــرنــج و مــرنجـــان!

آقای آخوند گفت مرنجان را فهمیدم یعنی کسی را اذیت نکنم.

ولي مرنج يعني چي ؟ چه طور ميتونم ناراحت نشم؟

مثلا وقتی بفهمم کسی مرا غیبت کرده یا فحش داده چطور میتوانم نرنجم؟!

آقای نخودکی گفت: علاج آن است که خودت را کسی ندانی اگر خودت را کسی ندانستی دیگر نمی رنجی

همچنین عارف کامل مرحوم آقای حاج اسماعیل دولابی نیز فرمود:

«خلاصه و لبّ اخلاق در دو کلمه است : مرنج و مرنجان»

دعاي وداع ماه مبارك رمضان صحيفه سجاديه كه از سجاد عليه السلام صادر شده است.

وَ قَدْاَقامَفينا هذَا الشَّهْرُ مُقامَ حَمْدٍ، وَ صَحِبَنا صُحْبَةَ مَبْرُورٍ، وَ اَرْبَحَنا اَفْضَلَ اَرْباحِ الْعالَمينَ،
وهمانااين ماه در نزد ما ستودهزيست، و با ما همنشين ىپسنديده بود، و برترين منفعت جهانيان را براى ما به ارمغانآورد،

ثُمَّ قَدْفارَقَنا عِنْدَتَمامِ وَقْتِهِ، وَانْقِطاعِ مُدَّتِهِ، وَ وَفآءِ عَدَدِهِ، فَنَحْنُمُوَدِّعُوهُ

پس به هنگام پايانگرفتن وقت، و سرآمدن مدت، و كامل شدن روزهايش از ما جدا شد، اينك آن را وداعمى‏گوئيم

 وِداعَ مَنْ عَزَّ فِراقُهُعَلَيْنا، وَ غَمَّنا وَ اَوْحَشَنَا انْصِرافُهُ عَنّا،

وداع كسى كه هجرانش بر ماغم‏انگيز است، و روى گرداندنش ما را به اندوه و وحشت دچار كرده،

فَنَحْنُ قآئِلُونَ: اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا شَهْرَ اللَّهِ الْاَكْبَرَ،وَ يا عيدَ اَوْلِيآئِهِ.
به اين خاطر مى‏گوئيم: سلام بر تو اى بزرگ‏ترين ماه خدا،و اى عيد عاشقان حق

اَلسَّلامُ عَلَيْكَ مِنْقَرينٍ جَلَّ قَدْرُهُ مَوْجُوداً، وَ اَفْجَعَفَقْدُهُ مَفْقُوداً، وَ مَرْجُوٍّ الَمَ فِراقُهُ.
سلام بر تو اى همنفسى كهقدر و منزلتت بزرگ، و فقدانتبسيار دردناك است، و اى مايه اميدى كه دوريترنج‏آور است.

اَلسَّلامُ عَلَيْكَ ما كانَاَحْرَصَنا بِالْاَمْسِ عَلَيْكَ، وَ اَشَدَّشَوْقَنا غَداً اِلَيْكَ!

سلام بر تو كه ديروز چهسخت بر تو دل بسته بوديم، و فردا چه بسيارشائق تو مى‏شويم!

اَللَّهُمَّ اِنَّا اَهْلُهذَا الشَّهْرِ الَّذىشَرَّفْتَنا بِهِ، وَ قَدْ تَوَلَّيْنا بِتَوْفيقِكَ صِيامَهُ وَقِيامَهُ عَلى‏ تَقْصيرٍ،

 بارالها ما اهل اين ماهيم كه ما رابه آن شرافت بخشيدى، و ما به توفيق توبه روزه و نماز آن برخاستيم همراه با تقصير،

وَاَدَّيْنا فيهِ قَليلاً مِنْ كَثيرٍ. وَ اَوْجِبْ لَنا عُذْرَكَ عَلى‏ ما قَصَّرْنا فيهِمِنْحَقِّكَ،
و در آن اندكى از بسيار را بجاآورديم.وعذر ما را در كوتاهى از اداى حقّتقبول كن،

وَ ابْلُغْ بِاَعْمارِنا ما بَيْنَ اَيْدينا مِنْ شَهْرِ رَمَضانَالْمُقْبِلِ، فَاِذا بَلَّغْتَناهُفَاَعِنّا عَلى‏ تَناوُلِ ما اَنْتَ اَهْلُهُ‏مِنَ الْعِبادَةِ،
و آينده عمرمان را به ماه رمضان آينده كه در پيش داريمبرسان، و چون ما را به آنرساندى ما را بر انجام عبادتى كه سزاوار توست يارى ده،

تربيت فرزند خوب يا بد، چه آثاري دارد؟

مسائل مربوط به تعليم و تربيت كودك، يكي از امور مهم اجتماع كنوني بشر است كه فكر دانشمندان را به خود متوجه ساخته، و از اين راه فصل تازه اي در علوم تربيتي و پرورشي، باز گشوده و افكار تازه و سودمندي در اين باره به مراكز و محافل تربيتي عرضه شده است و سازمانهائي براي رفع نيازمنديهاي علمي و تربيتي كودك بوجود آورده و اين قسمت به صورت رشته تخصصي در آمده است.

دانشمندان به خوبي در يافته‏اند كه زيربناي زندگي در دوران كودكي پي ريزي مي‏شود، و بخشي از سعادت و شقاوت ادوار مختلف زندگي يعني دورانهاي جواني و پيري، در گرو طرز تربيت دوران كودكي است. با اين كه شخصيت انسان به عوامل گوناگون بستگي دارد كه هر كدام از آنها در سرنوشت انسان تأثير بسزائي داشته و كاملا موثر مي‏باشد ـ مع الوصف ـ تربيت هاي دوران كودكي در نظر دانشمندان، حائز اهميت خاصي است وآن را «زيربناي زندگي» مي‏نامند. قلب و روان كودك بسان صفحه كاغذ سفيدي است كه در دست نقاش چيره دست قرار گيرد، هر نقشي كه روي آن ترسيم شود، تا آخر عمر صفحه، باقي مي‏ماند. فرض كنيد قطعه سنگ مرمري در دست استادكار، هنرمندي قرار گيرد، از آنجا كه او يك سنگتراش توانا، يك صنعتگر ماهر، يا يك مجسمه ساز قوي پنجه است، دهها فكر و خيال درباره آن كرده و نقشه‏هائي مي‏ريزد، ولي اگر دست به پيكر آن «مرمر» زد و آن را به صورت مجسمه يكي از نوابغ جهان يا يكي از اشياء ظريفه در آورد، همه گونه امكانات و استعدادهائي كه قبلا در اين قطعه مرمر وجود داشت، از ميان مي‏رود و تا سنگ باقي است صورت نابغه نيز همراه آن باقي خواهد بود. روح و روان حساس كودك در آغاز زندگي، از جهات بسياري مانند همين ماده خامي‏است كه براي همه گونه فعاليتها و صورتها، براي همه رقم تربيتها و پرورش ها، آمادگي دارد. و اگر اولياء كودك حسن ابتكار به خرج دهند و فطرت پاك و احساسات ارزنده او را، با شيوه‏هاي پسنديده رهبري نمايند، سرنوشت او را از اين طريق روشن مي‏كند و اگر در اين راه سهل انگاري نمايند و با روشهاي غلط و پرورش غلط و پرورشهاي ناستوده فطرت او را آلوده سازند، حتماً مقدمات بدبختي كودك را فراهم ساخته‏اند به طوري كه اگر ديگر عوامل شخصيت ساز، از قبيل محيط زندگي، و يا فرهنگ به داد او نرسد، آثار اين گونه تربيت هاي غلط زود يا دير در زندگي او نمايان خواهد شد. علي (ع) مي‏فرمايد: «اِنَّما قَلْبُ الْحَدَثِ كَالْاَرضِ الْخالِيَة ما اُلقِيَ فيها مِنْ شَيْئٍ قَبِلَتْهُ (نهج البلاغه/ نامه ۳۱/۴۶ /ط عبده) ؛ دل جوان نورس همچون زمين كشت نشده و بكر است، هر بذري در آن بپاشند مي‏پذيرد».

چند نکته برای تربیت پسر بچه ها

ابراز احساسات و هیجانات، صحبت کردن درباره مسائل و مشکلات، توانایی برقراری قوی با دیگران و... از جمله مسائل تربیتی حساس وظریفی است که والدین باید به آن توجه داشته باشند. چنین توانای هایی معمولا در دختران ملموس تر از پسران دیده می شود. خانواده هایی که فرزند پسر دارند، گاه در این باره نگرانی هایی دارند. در ادامه شما را با توصیه هایی در این باره آشنا می کنیم:

1- به او کمک کنید تا احساساتش را بروز دهد.

مامان ها معمولا بیشتر با دخترانشان صحبت می کنند. در نتیجه، به طورکلی پسرها دیرتر صحبت کردن را یاد می گیرند و قدرت کلامی پایین تری از دخترها دارند.

آنها دوست دارند که احساسات را در دل خود نگه دارند. درمواقع ناراحتی، دختر بچه ها گریه می کنند و پسرها دعوا و کتک کاری را انتخاب می کنند. باید او را از سنین خیلی پایین تشویق کرد که درمورد هیجانات درونی صحبت کند، از سکوت و خاموشی بیرون بیاید و عکس العملش را با سخن گفتن نشان دهد.

يَسْمَعُ آيَاتِ اللَّهِ تُتْلَى عَلَيْهِ ثُمَّ يُصِرُّ مُسْتَكْبِرًا كَأَن لَّمْ يَسْمَعْهَا فَبَشِّرْهُ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

[كه] آيات خدا را كه بر او خوانده مى‏شود مى‏شنود و باز به حال تكبر چنانكه گويى آن را نشنيده است‏ سماجت مى‏ورزد پس او را از عذابى پردرد خبر ده

درباره بیت المال بسیار سختگیر بود، در شهر كوفه پیوسته در بین مردم و در دسترس همه بود. دفتر كار و محل ملاقاتها و بطور كلى مركز همه فعالیتهاى سیاسى و اجتماعى او مسجد كوفه بود...

ابو الحسن، على بن ابى طالب بن عبد المطلب بن هاشم بن عبد مناف بن قصى بن كلاب، نخستین امام از ائمه اثنى عشر، دومین معصوم از چهارده معصوم (ع) و در نظر اهل سنت خلیفه چهارم از خلفاى راشدین است.

آن حضرت دومین شخص عالم اسلام(پس از رسول اكرم (ص) و وصى و ولى مطلق هستند و اعتقاد به امامت و وصایت و ولایت آن حضرت و یازده فرزند بزرگوارش یكى از اصول مذهب امامیه است. اما عده ‏اى از پیروان و معتقدان آن حضرت به ملاحظه كثرت فضایل و كرامات ایشان از جاده اعتدال منحرف شده و اعتقاداتى فوق اعتقادات شیعه امامیه درباره ایشان پیدا كرده ‏اند. این عده به غلات یعنى غلو كنندگان معروف شده ‏اند و هم در نظر اهل سنت و هم در نظر شیعه از جاده هدایت به دور افتاده ‏اند و از اهل بدعت و ضلال محسوب مى‏گردند.

ابو طالب نام پدر ایشان بود و این كنیه‏اى بود به جهت پسر بزرگترش كه طالب نام داشت و این كنیه بر نام واقعى او كه عبد مناف بود غالب آمد و در تاریخ اسلام هیچگاه او را عبد مناف نخوانده ‏اند و فقط با ابو طالب از او یاد كرده ‏اند.

حضرت على (ع) به جز كنیه ابو الحسن به ابو تراب نیز معروف بود و این كنیه را حضرت رسول (ص) به او داده بود و آن هنگامى بود كه او را بر روى خاك خوابیده دیده بود و او را بیدار كرده و گرد و خاك از پشت او برافشانده و فرموده بود تو ابو تراب هستى. آن حضرت این كنیه را چون از جانب رسول اكرم (ص) به او داده شده بود بسیار دوست مى‏داشت و آن را بر كنیه ‏ها و القاب دیگر ترجیح مى‏داد. اما بنى امیه و دشمنان حضرت در این كنیه نوعى تحقیر و توهین مى‏دیدند و به كسان خود دستور داده بودند كه آن را همچون دشنام و ناسزایى درباره او بكار برند. زیاد بن ابیه و پسرش عبید اللّه بن زیاد و حجاج بن یوسف ثقفى این كنیه را درباره او بسیار بكار مى‏بردند.

مى‏ گویند مادرش او را حیدره نام نهاده بود، اما پدرش ابو طالب نام او را به على تغییر داد. در رجزى كه به آن حضرت منسوب است و آن را در غزوه خیبر در برابر مرحب خیبرى خوانده است تصریح به این معنى است، زیرا حضرت در این رجز فرموده است: أنا الذی سمتنی أمی حیدرة (من كسى هستم كه مادرم مرا حیدره نامید).

مادر آن حضرت فاطمه بنت اسد بن هاشم بن عبد مناف بن قصى است و بنا به گفته علماى انساب نخستین زن هاشمى است كه به ازدواج یك مرد هاشمى (ابو طالب) درآمده است و صاحب فرزند شده است. این بانو را یازدهمین كسى گفته ‏اند كه اسلام آورده و حضرت رسول (ص) بر جنازه او نماز خواند و فرمود كه پس از ابو طالب هیچكس درباره من بیشتر از او نیكى نكرده است.

چرا شب قدر مشخص نشده است؟

همین سؤال از ائمه(ع) پرسیده شده است. آنها در مواضع مختلف نکات متعددی را بیان فرموده‌اند. از مجموع آیات و روایات به دست می‌آید ائمه(ع) می‌دانستند که شب قدر کدام یک از شب‌ها است، لیکن به دلایل مختلف از تعیین آن به شکل دقیق خودداری کرده‌اند.

از جمله از روایات استفاده می‌شود که:
1ـ‌ به لحاظ لزوم کسب آمادگی بیشتر به جای مشخص کردن یک شب، آن را در‌هاله‌ای از ابهام بین یکی از سه شب قرار دادند که در هر سه شب به احتمال این که هر یک از آنها شب قدر است انسان خدا را عبادت کند و با شب زنده‌داری آن شب‌ها بیشتر از برکات و رحمت الهی برخوردار شود و آمادگی بیشتری برای ارتباط با خدا پیدا کند. در روایت آمده است: «این قدر تنبلی نکنید، (عبادت در) دو سه شب بسیار راحت است. به جای این که دقیقاً دنبال شب قدر باشید به دنبال همت بیشتر باشید که در این دو سه شب بیشتر فیض ببرید».(1)
2ـ به لحاظ این که یکی از شب‌ها شب قدر است و آن دو شب دیگر گرچه شب قدر نیست اما برخی از مقدمات شب قدر در آنها صورت می‌گیرد، از ائمه(ع) روایت شده است که در شب نوزدهم ماه رمضان کارها، اندازه‌گیری و تقدیر می‌شود و در شب بیست و یکم و بیست و سوم امضای نهایی می‌شود.(2)
3ـ به لحاظ عظمت این شب، تعمدا آن را در‌هاله‌ای از تردید و ابهام قرار دادند تا راهیان کوی دوست بدانند برای دستیابی به این گوهر پر بها باید زحمات بیشتری را متحمل شوند و به آسانی نمی‌توانند به آن دست یابند.
4ـ در شب‌های مختلف قرار داده شد تا اگر احیاناً کسی موفق به درک یک شب نشد، نا امید از رحمت خدا نشود و آن را در شب‌های بعد تدارک کند، یا این که اگر به دلیل مسافرت یا بیماری یا هر علت دیگر موفق به شب زنده‌داری در شبی خاص نشود، ناامید نشده و در دو شب دیگر بتواند ثواب عظیم شب زنده‌داری را دریابد.

شب قدر شبهای نوزدهم، بیست و یكم و بیست و سوم است. شب بیست و یكم مهمتر از شب نوزدهم است و شب بیست و سوم مهمتر از شب بیست و یكم است. چرا شب قدر معین نشده؟ اگر معین می شد. . . اگر معین نشود آدم بهتر می فهمد كه رغبت مردم چقدر است؟ اگر یك شب باشد مردم همه رغبت می كنند. مثل این است كه به شما بگویند: ساعت دو بعد از ظهر مشتری می آید بازار، همه بازاری ها ساعت 2 بعد از ظهر می روند بازار. باید ندانند كه مشتری كی می آید تا معلوم شود كه چه كسی كاسب است؟ این معلوم نبودن نشانه رغبت است.

یااگر در یك میهمانی گفتند: ببخشید سفره را كی می اندازند؟ می گوییم: ساعت 9/30شب، می گوید: من سر 9/30می آیم. پس تو صاحبخانه را دوست نداری غذا را دوست داری. تو فقط زمانی می آیی كه سفره پهن است. اما اگر آمدی برای زیارت صاحبخانه سفره را هم هر وقت كه انداختند، انداختند. معلوم می شود صاحبخانه را هم دوست داری.بعضی چیزها اگر معلوم نباشد بهتر است. چون اگر معلوم باشد هركس شب قدر را درك كند مغرور می شود. هركس در شب قدر مسافر باشد و خوابش ببرد می گوید: خاك بر سر من شب قدر از دستم رفت! اگر معلوم نباشد بهتر است. اگر گفتند: یا این شب است یا این شب است یا این شب، اگر یكی را از دست داد دیگری را بیدار می ماند. گاهی وقتها صلاح به این است كه آدم نداند. حالا چون شب ضربت خوردن حضرت علی (ع) هم هست یك قصّه هم بگویم. خودِ اینكه حضرت علی (ع) در جای حضرت رسول (ص) خوابید، با اینكه امام علم غیب دارد اما ارزش به این بود كه حضرت نداند او را می كشند یا نه. یك شب كه حضرت رسول می خواست هجرت كند حضرت علی (ع) در جای آن حضرت خوابید. اگر بداند كه كسی كارش ندارد ممكن است من هم بروم بخوابم. اگر بدانیم ما را نمی كشند همه ما می خوابیدیم. ارزش كار امیرالمؤمنین به این است كه اینجا نداند كه او را می كُشند یا نه. و لذا بعضی ها كه می خواستند حضرت علی را بكشند گفتند: علی می دانست كه او را نمی كشند. آنوقت حضرت علی پا شد و فرمود: در جای حضرت رسول خوابیدم و حال آنكه نمی دانستم كه مرا می كشند یا نه. گاهی وقتها ارزش ندانستن بیش از دانستن است.(برنامه درسهایی از قرآن سال 77 . ج1، ص: 2)

دسترسي به هر امر ارزشمند هزينه خود را دارد و هر چه چيزي ارزشمندتر باشد هزينه آن هم بيشتر است. چيزي که ارزش آن از هزار ماه بيشتر است نبايد به راحتي در اختيار افراد قرار گيرد، چرا که باعث مي شود تا ارزش آن کمتر شود. پس احتمالاً پنهان بودن اين شب در شبهاي ماه رمضان و عدم وضوح شب قدر براي گستردگي و افزايش عبادت بندگان و انس بيشتر آنان با خداوند بوده است.
در هر صورت معصومين شب قدر را مردد بين چند شب نقل کرده اند. و پيامبر اکرم(ص) همه دهه آخر ماه مبارک رمضان را بيدار بودند و رختخواب خود را جمع مي فرمودند و خانواده خود را بيدار نگاه مي داشتند و به عبادت مي پرداختند به خوبي روشن نيست که عدم تشخص شب قدر فقط مربوط به غير معصومين است يا براي معصومين نيز از امور غيبي محسوب مي شده که براي آنان آشکار نبوده است واگر از پنهان بودن آن غرضي داشته اند اين مقصد و فلسفه شامل حال معصومين نيز مي شده است.(محمد نصر اصفهاني )
پی‌نوشت‌ها:
1. اقبال الاعمال، ص 357.
2. المیزان، ج 20، ص 333.